Granica (Novi Sad): Izlet zadovoljstva

Granica (Novi Sad): Izlet zadovoljstva

Priča sa II konkursa za najbolji putopis starijih osoba „Draganova nagrada“, kategorija „Najbolja putopisna priča iz Srbije“.

Fotografija: sonjamar, Manastir Krušedol

Klub penzionera “Olga Petrov” iz Novog Sada u okviru godišnjeg Plana i programa, organizovao je polovinom meseca juna jednodnevnu posetu duhovnim, istorijskim i kulturno-umetničkim destinacijama, izuzetno značajnim za baštinu srpskog naroda. U pitanju su dva fruškogorska manastira: Velika Remeta i Krušedol, kao i mačvansko etno-selo Sovljak, nadomak Bogatića.

Kada smo ušli u manastirske zidine Velike Remete, saznajemo da je manastir jedan od 16 fruškogorskih manastira. Nalazi se u istočnom delu Fruške gore, severozapadno od istoimenog naselja i nekadašnjeg Prnjavora Velika Remeta, u čijem se ataru danas nalazi. Manastir prostorno i administrativno pripada opštini Irig. Manastir je posvećen Svetom Dimitriju, a u njegovom sastavu se nalazi i crkva posvećena ovom svecu. U okviru manastira se nalaze i dve kapele — svetog Jovana Krstitelja iz 18. veka i Uspenija Presvete Bogorodice iz 1970. godine. Manastir Velika Remeta nalazi se na južnoj strani Fruške gore, duboko u planini i na visini od 270 m. Udaljen je svega pet-šest kilometara od puta Beograd – Novi Sad, pa je lako dostupan vernicima i drugim posetiocima. Po predanju, manastir je osnovao kralj Dragutin kada je u lovu pao sa konja i ostao trajno hrom i predao vlast svom bratu Milutinu. Prema zvaničnim podacima, Velika Remeta se prvi put pominje 1562. godine. Postoji i jedan pisani podatak iz 1509. da je izaslanik-kaluđer despotice Angeline Branković dolazio u manastir posvećen Svetom Dimitriju (manastir Velika Remeta je posvećen ovom svetitelju). Manastirski kompleks je veoma star i smatra se da je njegova gradnja započeta još u 15. veku. Barokni zvonik pridodat mu je 1735. i posvećen je rođenju svetog Jovana Preteče (svetog Jovana Krstitelja). Fasada crkve prilagođena je baroknom izgledu u periodu 1733—1753. Nove ikone za ikonostas izrađene su u prvoj polovini 18. veka. Međutim, prestone ikone su starije. Ove ikone su slikali 1687. pridvorni ruski zografi Leontije Stefanov, Joan Maksimov i Spiridon Grigorev.

Na početku Drugog svetskog rata, u manastir ulaze ustaške jedinice i u njemu ostaju sve do proleća 1943, tako da je komisija zagrebačkog Muzeja za umjetnost i obrt 10. septembra 1941. došla da popiše imovinu manastira i da je odnese u Zagreb. Ona je preuzela svega oko 60 predmeta, što govori da su ostala dobra bila pokradena i uništena. Kada su proleća 1943. ustaše napuštale manastir, spalile su ga. Velika Remeta je obnovljena 1982. godine. Manastir je danas u dobrom stanju. Glavna crkva je sa sve četiri strane opkoljena konacima i ima najviši zvonik u Sremu (38,6 m).

Kada smo došli u Krušedol, u razgovoru sa monaškim redom, saznajemo da, nakon smrti svog supruga, despotica Angelina, koja je jedno vreme boravila na Zapadu, stiže 1487. godine u Srem. Sa sobom donosi i mošti svog supruga Stefana Slepog. Od ugledne srpske porodice Jakšić dobija zemljište na kome podiže ženski manastir – danas seoska crkva posvećena Sretenju Gospodnjem, u samom mestu Krušedolu – a njen sin vladika Maksim (u svetovnom životu despot Đorđe Branković), uz materijalnu pomoć svog rođaka vlaškog vojvode Jovana Njagoja, podiže muški manastir Krušedol. Manastir Krušedol nastao je u vremenu od 1509. do 1514. godine. U svojoj zadužbini su živeli, a i umrli: vladika Maksim 1516, a Angelina 1520. godine. Ubrzo po prestavljenju, proglašeni su svetim i mošti su im čuvane u Krušedolu. Crkva manastira Krušedola je i mauzolej Srpskih crkvenih i drugih znamenitih ličnosti u kome se čuvaju zemni ostaci grofa Đorđa Brankovića, patrijarha Arsenija IV Šakabente i mitropolita Jovana Georgijevića. U manastiru su sahranjeni i Jovan Rašković, vojvoda Stefan Šupljikac, kneginja Ljubica (žena kneza Miloša Obrenovića), mitropolit Petar Jovanović i kralj Milan Obrenović.

Hram manastira Krušedola u osnovi je trikonhos. Oltarske i pevničke apside su polukružne, zasvedene polukalotama. Svodovi naosa su polubočasti sa kubetom koje se oslanja na četiri četvorougaona stuba. Kube je kružno iznutra, a spolja osmostrano. Živopisanje priprate završeno je 1542. godine, za vreme igumana Silvestra. Islikavanje ostalog dela krušedolskog hrama počelo je 1545, za vreme igumana jeromonaha Joakima. Godine 1750, Racko Jovanović iz Novog Sada dao je da se živopiše priprata manastirske crkve, a 1751. je temišvarski episkop Georgije Popović ukrasio oltar zidnim slikama. Ktitor živopisa srednjeg dela crkve, zatim tavanica, stolova i pevnica, bio je 1756. godine vladika Jovan Georgijević. Živopisanje krušedolskog hrama sredinom XVIII stoleća izvedeno je preko ranijeg fresko-slikarstva. Ovaj barokni živopis, koji je rađen uljanim bojama, delo je ruku više majstora bliskih slikarskim shvatanjima rusko-ukrajinskog crkvenog slikarstva. Ikonostas manastira Krušedola čine ikone od XVI do XVIII stoleća. Posebno se izdvaja Deizis, jedno od najboljih slikarskih ostvarenja XVI veka.

Manastir Krušedol posedovao je najvredniju riznicu od svih fruškogorskih manastira. Vredne dragocenosti Brankovića i ostale srpske vlastele čuvane su u krušedolekoj riznici sve do 1942. godine; tada je riznica opljačkana, a ostatak blaga odnet u Zagreb. Sačuvane manastirske dragocenosti vraćene su 1946. u Beograd i pohranjene u Muzej Srpske pravoslavne crkve gde se i danas nalaze. Jedan deo tih dragocenosti izložen je u stalnoj postavci manastira Krušedola. Sretenjska crkva u mestu Krušedolu ima izgled jednobrodne građevine sa narteksom na zapadnoj i polukružnom apsidom na istočnoj strani. Fresko-slikarstvo nastalo je 1634. godine i po stilskim odlikama oponaša duh srednjovekovne tradicije.

Napuštajući Frušku Svetu goru, upućujemo se ka Mačvi, prelazeći preko sremačke ravnice i reke Save. Dolazimo na treću destinaciju koja je ujedno i najmlađa no postanju. U pitanju je Sovljak, koji se nalazi na putu Bogatić-Crna Bara, pet kilometara od opštinskog centra Bogatića i isto toliko udaljen od reke Drine. U etno-parku autetnično dvorište sa okućnicom, staro više od stotinu godina. Dvorištem dominira kuća, građena u drugoj fazi gradnje u Mačvi tipa „osećanski”, tipična za tadašnje vreme – sa dva ulaza, tj. ulazom i izlazom i sunčanim satom koji označava tačno vreme. Uz kuću je stara lipa čije je stablo prečnika 1,80 metara.

U dvorištu je vajat u kojem su u prošlosti zajednički život započinjali mladenci, čardak – čiji se gornji deo koristio za skladištenje kukuruza, a donji, zidani deo kao ostava ili podrum. U otvorenim šupama su se držala prevozna sredstva – čeze, fijakeri, taljige i sanke. Danas su ova, nekada jedina prevozna sredstva, sačuvani kao muzejski eksponati. Na prošlo vreme i žetvene običaje podseća vršalica pšenice.

Sačuvani su i poljska furuna u kojoj se pekao hleb, a u jesen sušile šljive i ambar u kojem se u prošlosti čuvala pšenica, zob i ječam. Enterijer kuće je autentičan za prošli vek. Tu su žrevet, sinija, razboj, dubok, kolevka, preslica i drugi predmeti koji su se upotrebljavali u domaćinstvu. U kući se nalazi i stalna postavka mačvanskih slikara.

Posetom etno-sela, pri zalasku sunca, naš izlet je priveden kraju, te se upućujemo u naš Novi Sad, noseći sa sobom zadovoljstvo, neka nova saznanja i pregršt rodoljubivih i pomalo nostalgičnih emocija.

Granica Radonić-Jerant, Novi Sad


Spisak objavljenih priča i pesama sa II konkursa za najbolji putopis starijih „Draganova nagrada“ pronaći ćete u članku: Radovi sa II konkursa za najbolji putopis starijih „Draganova nagrada“

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *